Bölgedeki gerilimin askeri çatışmalara dönüşmesiyle birlikte, Körfez’deki bazı ülkelerde önemli altyapı ve güvenlik kayıpları yaşandığı iddia edildi. Söz konusu süreçte İran’ın da ABD ve İsrail hedeflerine yönelik misillemeler gerçekleştirdiği belirtildi.

BÖLGEDEKİ GERİLİM VE ASKERİ ÇATIŞMALAR

İddialara göre ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarının ardından, İran da karşı saldırılar düzenleyerek bölgedeki tansiyonu yükseltti. Bu süreçte İsrail’in yanı sıra ABD’nin bölgedeki bazı askeri üslerinin de hedef alındığı öne sürüldü.

BAE, Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn, Katar, Ürdün ve Umman’da bulunan ABD üsleri ile kritik noktaların da saldırılardan etkilendiği ifade edildi.

ATEŞKES VE DİPLOMATİK GÖRÜŞMELER

7 Nisan’da ABD ile İran arasında ateşkes sağlandığı, aynı dönemde Pakistan’ın başkenti İslamabad’da taraflar arasında diplomatik temasların gerçekleştirildiği aktarıldı. Buna rağmen karşılıklı gerilimin tamamen sona ermediği, müzakerelerin devam ettiği belirtildi.

İRAN VARLIKLARININ KULLANILMASI GÜNDEMDE

CBS News’ün haberine göre, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in çevresinden ismi açıklanmayan kaynaklar, Körfez’de yaşanan zararların boyutunun tespit edilmesi için bakanlık içinde çalışma başlatıldığını iddia etti.

Aynı kaynaklar, İran’a ait dondurulmuş varlıkların, bölgedeki zararların tazmini ve yeniden inşa süreçlerinde kullanılıp kullanılmayacağının değerlendirildiğini öne sürdü.

DONDURULMUŞ VARLIKLAR 120 MİLYAR DOLARA KADAR ÇIKIYOR

İddialara göre İran’ın uluslararası finans sistemlerinde dondurulmuş varlıklarının 100 ila 120 milyar dolar arasında olduğu tahmin ediliyor. Bu varlıkların banka hesapları veya farklı finansal enstrümanları içerdiği, ancak detaylarının netlik kazanmadığı ifade edildi.

İran’ın Bloke Edilen Varlıkları İçin 12 Milyar Dolarlık Taahhüt

İran devlet televizyonunda paylaşılan bilgilere göre, mutabakat taslağında ABD’nin İran’a ait yurt dışında bloke edilmiş mali kaynakların bir bölümünün serbest bırakılmasına yönelik taahhüt verdiği belirtiliyor.

Taslağa göre Washington yönetimi, İran’ın erişimi kısıtlanan varlıklarının yaklaşık 12 milyar dolarlık kısmına 60 gün içerisinde ulaşabilmesini sağlayacak adımlar atmayı değerlendirecek. Bu maddenin, taraflar arasındaki ekonomik gerilimin azaltılmasına yönelik önemli başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı İçin Yeni Düzenleme İddiası

Mutabakat taslağında en dikkat çeken maddelerden biri ise dünya enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler oldu.

İddialara göre İran, boğazdan geçiş yapacak gemilerin statüsünü ve niteliğini değerlendirme konusunda geniş yetkilere sahip olacak. Taslak metinde, İran tarafından tehdit olarak değerlendirilen yükleri taşıyan ya da nihai işletmecisinin İran karşıtı olduğu düşünülen gemilerin ticari gemi statüsünde kabul edilmeyebileceği belirtiliyor.

Bu kapsamda söz konusu gemilerin belirlenen deniz koridorlarından geçişine izin verilmemesi de gündeme gelebilecek düzenlemeler arasında yer alıyor.

Küresel Enerji ve Ticaret Açısından Kritik Öneme Sahip

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. Bu nedenle boğazdaki geçiş kurallarında yaşanabilecek herhangi bir değişiklik, yalnızca bölgesel dengeleri değil küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip bulunuyor.

Uzmanlar, söz konusu düzenlemelerin hayata geçirilmesi halinde uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji güvenliği açısından yeni tartışmaların ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor.

Taslak Metin Henüz Resmiyet Kazanmadı

İran medyasında yer alan bilgilere göre, kamuoyuna yansıyan metin henüz resmi bir anlaşma niteliği taşımıyor. Taslağın İranlı yetkililer tarafından değerlendirme sürecinde olduğu ve nihai kararın verilmediği belirtiliyor.

Bu nedenle söz konusu maddelerin anlaşmanın son halinde yer alıp almayacağı konusunda kesin bir durum bulunmuyor. Taraflardan da şu ana kadar mutabakatın içeriğine ilişkin resmi ve bağlayıcı bir açıklama yapılmış değil.

Buna rağmen ortaya çıkan taslak metin, İran-ABD ilişkilerinde yeni bir diplomatik sürecin şekillenebileceğine dair değerlendirmeleri beraberinde getirdi.

Trump, operasyonun ertelenme kararının Körfez ülkelerinin liderleriyle gerçekleştirilen görüşmelerin ardından alındığını söyledi. Özellikle Tamim bin Hamad Al Thani, Mohammed bin Salman ve Mohamed bin Zayed Al Nahyan ile yapılan temasların karar üzerinde etkili olduğunu ifade etti.

Son dönemde İran ile ABD arasında yürütülen diplomatik süreçte karşılıklı taslak metinler, reddedilen maddeler ve uzlaşılamayan şartlar nedeniyle gerilim giderek artmıştı. Özellikle İran’ın nükleer faaliyetleri konusunda tarafların ortak bir noktada buluşamaması, askeri seçeneğin yeniden gündeme gelmesine neden olmuştu. Trump’ın sert açıklamaları sonrası küresel enerji piyasaları da hareketlenmiş, Brent petrolün varil fiyatı 113 dolara kadar yükselmişti.

Körfez Liderlerinden “Bekleyin” Mesajı

Trump, yaptığı açıklamada bölge liderlerinin askeri müdahalenin ertelenmesi yönünde çağrıda bulunduğunu söyledi. Körfez ülkelerinin, devam eden diplomatik temasların tamamen sonuçsuz kalmadan askeri bir operasyon başlatılmasının Orta Doğu’da daha büyük bir krizi tetikleyebileceği yönünde uyarılar yaptığı belirtildi.

ABD Başkanı, müzakerelerin halen sürdüğünü ve taraflar arasında yeni bir anlaşma ihtimalinin masada olduğunu dile getirdi. Olası bir uzlaşının yalnızca bölgesel değil, küresel güvenlik açısından da kritik sonuçlar doğurabileceğini savundu.

Trump ayrıca İran’ın nükleer silah sahibi olmasının kabul edilemez olduğunu yineledi. Açıklamasında, “Bizim için temel öncelik İran’ın nükleer kapasitesinin askeri boyuta ulaşmasını engellemektir” ifadelerine yer verdi.

“Operasyon Durdu Ama Hazırlıklar Sürüyor”

Her ne kadar saldırı planı ertelenmiş olsa da Washington yönetimi askeri hazırlıkların devam edeceğini duyurdu. Trump, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Daniel Caine ile yaptığı görüşmenin ardından ordunun teyakkuz halinde kalması talimatını verdiğini açıkladı.

ABD yönetimi, diplomatik sürecin başarısız olması halinde çok kısa sürede geniş çaplı bir askeri operasyonun yeniden gündeme alınabileceği mesajını verdi. Pentagon kaynakları da bölgede bulunan Amerikan askeri unsurlarının görevlerine devam ettiğini ve olası senaryolara karşı hazırlıkların sürdüğünü belirtti.

Uzmanlara göre bu açıklamalar, Washington’un tamamen geri adım atmadığını ancak diplomatik zemini tüketmeden doğrudan çatışmaya girmek istemediğini gösteriyor.

Trump Daha Önce de Benzer Bir Adım Atmıştı

Trump yönetiminin İran konusunda daha önce de benzer bir erteleme kararı aldığı hatırlatıldı. ABD Başkanı, 21 Nisan’da yaptığı açıklamada İran ile yürürlükte bulunan ateşkesi süresiz şekilde uzattığını duyurmuştu.

O dönemde Trump, kararın Pakistanlı yetkililerden gelen talepler doğrultusunda alındığını öne sürmüştü. Özellikle Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir ile Başbakan Shehbaz Sharif tarafından yapılan diplomatik girişimlerin etkili olduğu belirtilmişti.

Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, İran yönetimi içinde görüş ayrılıkları bulunduğunu savunmuş ve İran tarafının ortak bir öneri hazırlaması için zamana ihtiyaç duyduğunu ifade etmişti. Bu nedenle ABD ordusuna bölgedeki askeri baskının sürdürülmesi talimatı verdiğini söylemişti.

Ayrıca Amerikan güçlerinin her an operasyon düzenleyebilecek kapasitede hazır tutulduğunu vurgulayan Trump, diplomatik görüşmelerin sonucuna göre yeni kararların alınacağını belirtmişti.

Küresel Ekonomi Tedirgin

ABD ile İran arasında yükselen tansiyon yalnızca siyasi değil ekonomik sonuçlar da doğuruyor. Enerji piyasalarında yaşanan dalgalanma nedeniyle petrol fiyatları son günlerde sert şekilde yükselirken, yatırımcılar olası bir çatışmanın dünya ekonomisi üzerindeki etkilerini yakından takip ediyor.

Uzmanlar, özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanabilecek bir askeri gerilimin enerji arzını ciddi biçimde etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Bu nedenle Trump’ın saldırıyı erteleme kararı kısa vadede piyasalarda sınırlı bir rahatlama yaratsa da belirsizlik ortamının devam ettiği değerlendiriliyor.

Üst Düzey Görüşmeler Gerçekleştirildi

Şam’daki programı kapsamında Orgeneral Tokel; Suriye Savunma Bakanı Tümgeneral Murhaf Ebu Kasra ve Suriye Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Ali Nurettin Nasan ile bir araya geldi. Görüşmelerde, iki ülke arasında yürütülen askerî koordinasyon, güvenlik konuları ve bölgesel gelişmelerin ele alındığı bildirildi.

Türkiye’nin Şam Büyükelçisi ile Buluşma

Tokel, ziyaret kapsamında Türkiye’nin Şam Büyükelçisi Burhan Köroğlu’nu da ziyaret etti. Görüşmede, bölgedeki son durum ve iki ülke arasındaki diplomatik-askerî iş birliği konuları masaya yatırıldı.

Ortak Harekât Merkezinde İnceleme

Milli Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Orgeneral Tokel’in Türkiye-Suriye Ortak Harekât Merkezinde denetlemelerde bulunduğu belirtildi. Bakanlık, Tokel’in temaslarının ve sahadaki incelemelerinin devam ettiğini açıkladı ve ziyarete ilişkin fotoğrafları kamuoyu ile paylaştı.