Adana’da su faturası isyanı: Hani Sözlü gidince su daha ucuz olacaktı?

Adana’da su faturaları neden bu kadar yükseldi, paralar nereye gidiyor ve geçmiş dönemlerle kıyaslandığında tablo ne gösteriyor? Uzmanlar “Adanalı soyuluyor. Toplanan paralarla hizmet üretilmiyor. Halk hizmet yerine fanatizmden besleniyor.” uyarısında bulundular.

ÖZEL İNCELEME HABER

---

Su kaynaklarının yanı başındaki Adana’da vatandaş, su faturasının elektrik faturasıyla yarışmasından şikayetçi. Emekli ve dar gelirli için her ay kabaran fatura, artık mutfak hesabının en ağır kalemlerinden biri. Birçok Adanalı, ucuz su ve akıllı proje yönetimiyle anımsadığı Hüseyin Sözlü dönemini bugün “mumla aradığını” söylüyor.

Adana’da su faturası tartışması büyüyor. Vatandaşın sorusu basit ama yanıtı önemli: “Etrafımız suyla çevriliyken, hani Sözlü gidince su ucuz olacaktı?” 

Bazı tüketiciler, su faturalarının elektrik faturalarıyla aynı seviyeye geldiğini, hatta kimi aylarda kendilerini benzer ölçüde zorladığını dile getiriyor. Bu, tüm abonelerin faturalarının eşit olduğu anlamına gelmiyor; ancak su gibi temel bir hizmetin bedelinin elektrik gideriyle kıyaslanacak kadar ağır hissedilmesi, özellikle emekli ve dar gelirli yurttaşların geçim sıkıntısını daha da artırıyor.

Emekli için mesele yalnızca toplam fatura değil: Su tüketmese de tahsil edildiği belirtilen bedeller, kullanım miktarına eklenen kalemler ve ay sonuna sığmayan sabit giderler. Dar gelirli ailelerin bütçesinde her liranın hesabı yapılırken, su faturasında hangi kaleme ne ödendiğinin açıkça anlatılması gerekiyor.

Adana’da mesken abonelerinin su faturalarındaki değişim, yıllar arasındaki tarife farkını bir kez daha gündeme getirdi. ASKİ’nin resmi tarife cetvellerinde yer alan su ve atık su bedelleri üzerinden yapılan örnek hesaplama, aynı miktarda su tüketen bir mesken abonesinin yıllık maliyetinde önemli bir artış yaşandığını ortaya koyuyor.

Karşılaştırmada şehir merkezinde ayda 10 metreküp su tüketen bir mesken abonesi esas alındı. ASKİ’nin resmi tarifelerine göre su ve atık su bedelleri ile ilgili dönemlerde uygulanan diğer kalemler dikkate alınarak yapılan hesaplama şöyle:

10 metreküp aylık tüketimin yıllara göre karşılığı

Tarife yılı	Aylık yaklaşık tutar	Yıllık yaklaşık tutar
2014	28,07 TL	336,82 TL
2019	47,32 TL	567,78 TL
2026	442,67 TL	5.312,00 TL

Hesaplamada 2014 yılı için 16 Mayıs tarihli ASKİ tarifesi, 2019 ve 2026 yılları için ise resmi yıllık tarife cetvelleri esas alındı.

2019 ve 2026 tarifelerinde, ilgili tahakkuk dönemlerinde ayrıca uygulanan 1 metreküplük bakım ve onarım bedeli de hesaplamaya dahil edildi. 2019 tarifesinde yer alan yüzde 10’luk indirim ise ilgili istisnalar dikkate alınarak hesaplandı.

2019’dan 2026’ya yaklaşık yüzde 836 artış

Aynı tüketim miktarı üzerinden yapılan karşılaştırmaya göre, 2019 yılında yıllık yaklaşık 567,78 TL olan tutar, 2026 tarifesinde yaklaşık 5.312 TL’ye yükseliyor.

Buna göre yıllık fark yaklaşık 4.744 TL olurken, söz konusu hesaplama üzerinden artış oranı yaklaşık yüzde 836 olarak ortaya çıkıyor.

Ancak bu rakamların, her abonenin gerçek yıllık faturasını veya ASKİ’nin toplam tahsilatını göstermediği belirtiliyor. Hesaplama; sabit olarak ayda 10 metreküp tüketim varsayımına dayanıyor. Gerçek faturalar tüketim miktarı, tarife dönemi ve abonenin bulunduğu bölge gibi farklı unsurlara göre değişebiliyor.

1 milyon 50 bin abone üzerinden ölçek hesabı

Önceki dönemlerde kullanılan 1 milyon 50 bin mesken abonesi sayısı varsayım olarak kabul edildiğinde ve bütün abonelerin her ay 10 metreküp tükettiği düşünüldüğünde, 2026 tarifesi üzerinden ortaya çıkan yıllık tutar yaklaşık 5,58 milyar TL seviyesine ulaşıyor.

Aynı varsayımla 2019 yılındaki yıllık tutar ise yaklaşık 596 milyon TL olarak hesaplanıyor.

Buradaki rakamların gerçekleşmiş tahsilat olmadığı, yalnızca resmi tarife bedelleri üzerinden oluşturulan örnek bir ölçek hesabı olduğu özellikle vurgulamak isteriz.

Asıl tartışma: Su tarifesi nasıl belirlenmeli?

Su tarifelerine ilişkin tartışmanın yalnızca tek bir rakam üzerinden yürütülmesi yerine, ASKİ’nin gerçek işletme, bakım, yatırım ve finansman maliyetlerinin kamuoyuna açık ve denetlenebilir şekilde ortaya konulması önem taşıyor.

Özellikle temel ihtiyaç niteliğindeki içme suyunda, düşük tüketim kademelerinde dar gelirli vatandaşları gözeten sosyal tarife uygulanması ve faturadaki her kalemin gerekçesinin açıkça gösterilmesi, tartışmanın temel başlıkları arasında yer alıyor.

Rakamlar tartışmayı yeniden gündeme getiriyor

ASKİ’nin resmi tarife rakamları üzerinden yapılan örnek hesaplama, yıllar içinde aynı miktarda su tüketen bir mesken abonesinin karşı karşıya kaldığı maliyetin nasıl değiştiğini ortaya koyuyor.

2019’da yıllık yaklaşık 568 TL olan 10 metreküplük aylık tüketimin yıllık karşılığı, 2026 tarifesinde yaklaşık 5 bin 312 TL seviyesine çıkıyor.

Bu tablo, Adana’da su tarifeleri ve vatandaşın ödediği faturalarla ilgili tartışmanın yalnızca siyasi söylemler üzerinden değil, resmi tarifeler, gerçek maliyetler ve vatandaşın ödediği toplam bedel üzerinden yürütülmesini gündeme getiriyor.

Bir de Adanalının içini acıtan bir başka konu var: proje inkarcılığı. Sözlü’nün döneminde yatırım projeleri için start verilen ya da yatırım için gerekli finansmanı sağlandığı halde başlanmayan birçok proje, Zeydan Karalar döneminde önce rölantiye alındı, daha sonra ise kendi projesiymiş gibi kamuoyuna sunuldu. Adanalı bunu bir süre kabullendi; ancak daha sonra Aziz İhsan Aktaş dosyası kapsamında gündeme gelen gelişmelerle birlikte konu yeniden tartışılmaya başlandı.

Peki, bu süreçte Adanalının cebine yansıyan tablo ne oldu? Özellikle su tarifeleri ve faturalardaki değişim, “nereden nereye?” sorusunu da beraberinde getiriyor.

Faturadaki rakamlar, Nereden nereye?

Aşağıdaki hesaplamalar, tüketiciler tarafından paylaşılan tarife ve abone sayıları esas alınarak yapılmıştır. Güncel tarife, fatura örnekleri ve resmi abone verileri ayrıca doğrulanmalıdır. Bu nedenle hesaplar, resmi tahsilat toplamı değil; paylaşılan rakamlara dayalı tahmini hesaplamalardır.

KALEM	PAYLAŞILAN RAKAM	HESAP/ AÇIKLAMA
Mesken bakım bedeli	47,35 TL/ay	Tüketimden bağımsız alındığı iddia ediliyor.
Ticari bakım bedeli	92,43 TL/ay	Paylaşılan örnek tarife.
Mesken abone sayısı	1.050.000	Paylaşılan tahmini sayı.
Ticari abone sayısı	150.000	Paylaşılan tahmini sayı.
Meskenlerden aylık bakım bedeli hesabı	49.717.500 TL	47,35 TL × 1.050.000 abone.
Ticari abonelerden aylık bakım bedeli hesabı	13.864.500 TL	92,43 TL × 150.000 abone.
Aylık toplam bakım bedeli hesabı	63.582.000 TL	Verilen tarife ve abone sayıları esas alınarak.
Yıllıklandırılmış bakım bedeli hesabı	762.984.000 TL	Aylık hesabın 12 ayla çarpımı; resmi tahsilat tutarı değildir.
Örnek işyeri faturası	4 m³ için 610 TL	Verilen örnekte ortalama toplam fatura 152,50 TL/m³ ediyor.
Örnek faturadaki bakım bedeli	92,43 TL	Paylaşılan ticari abone bedeli.
Örnek faturadaki atıksu bedeli	126 TL	Verilen fatura örneğinde belirtilen tutar.
Atıksu bedeli oranı iddiası	%25’ten %43’e	İddiaya göre 18 puanlık artış; artış oranı yüzde 72. Hesaplama tabanının açıklanması gerekir.

Vatandaşın paylaştığı hesap doğru tarifelere ve abone sayılarına dayanıyorsa, bakım bedeli önemli bir gelir kalemi olabilir. Bu tutarın gerçekten ne kadar tahsil edildiğini ve hangi hizmetlere harcandığını ise ancak ASKİ’nin resmi gelir-gider tabloları gösterebilir.

Atıksu bedelinin geçmişte yüzde 25, bugün yüzde 43 olduğu yönündeki iddia da ASKİ’nin tarife kararlarıyla karşılaştırılmalı. Farklı dönemlerde oranların hangi tutar üzerinden hesaplandığı açıklanmalı. Adanalı, yalnızca artış olup olmadığını değil, bu artışın hangi maliyet ve hizmet gerekçesine dayandığını bilmek istiyor.

Yatırım listesi: Hangi projeler gündemde?

Adana’daki altyapı yatırımlarına ilişkin alınan bilgilerde şu projeler sıralanıyor. Projelerin hazırlık, finansman, ihale, yapım ve hizmete giriş tarihleri farklı olabileceğinden, dönem karşılaştırması bu aşamalar birbirinden ayrılarak yapılmalı.

YATIRIM /PROJE	BELİRTİLEN KAPSAM	KARŞILAŞTIMADA AÇIKLIĞA KAVULTURULMASI GEREKEN
Turgut Özal mikrotünel yağmursuyu projesi	Yağmursuyu altyapısı	Proje hazırlık ve yapım tarihleri, finansman kaynağı
Yedigöze içme suyu ve arıtma yatırımı	İçme suyu temini ve arıtma	Proje, finansman, yapım ve devreye alma tarihleri
Yedigöze–Kozan ana isale hattı	Ana isale hattı	Projenin hangi dönemde hazırlandığı ve tamamlandığı
Kozan içme suyu şebekesi	Şebeke yenileme	İşin kapsamı, ihale ve uygulama tarihleri
İmamoğlu, Saimbeyli, Aladağ ve Karataş atık su arıtma tesisleri	İlçelerde arıtma altyapısı	Tesis bazında finansman ve işletmeye giriş bilgileri
Karataş, Yumurtalık, Ceyhan ve Tufanbeyli içme suyu projeleri	Ana isale hatları ve şebeke yenilemeleri	İlçe ve proje bazında gerçekleşme durumu
Kuzeydoğu Adana içme suyu ana isale hatları	Ana isale altyapısı	Finansman, ihale ve yapım takvimi
Yunusoğlu, Doğankent ve Solaklı atıksu yatırımları	Ana hatlar ve arıtma tesisi	Yerleşim bazında maliyet ve tamamlanma bilgileri
Pozantı ve Akçatekir yatırımları	İçme suyu şebekesi yenilemesi ve atık su arıtma	Hibe/kredi tutarları ve geri ödeme koşulları
Kent merkezindeki altyapı işleri	İçme suyu, kanalizasyon ve yağmursuyu hatları	Proje adları, maliyetler ve dönemlere göre dağılım

Alınan bilgilere göre bu projelerin tamamına yakın bölümünün Hüseyin Sözlü dönemlerde hazırlandığı ve finansmanında İLBANK aracılığıyla uluslararası kuruluşların kredi ya da hibelerinden yararlanıldığı ileri sürülüyor. Bu bilgi, her projenin hangi yönetim döneminde hazırlandığı ve tamamlandığı konusunda tek başına yeterli değil. Proje bazında resmi tarihler ve finansman belgeleri açıklanırsa, hangi dönemin neyi ürettiği daha adil biçimde görülebilir.

Sözlü dönemiyle Karalar dönemi: Hizmet karşılaştırması nasıl yapılmalı?

Başlık	Hüseyin Sözlü dönemi hakkında paylaşılan değerlendirme	Zeydan Karalar dönemi hakkında paylaşılan değerlendirme	Adil kıyas için gereken
Su fiyatı ve faturalar	Adanalıların bir bölümü bu dönemi daha ucuz su ve daha öngörülebilir fatura dönemi olarak hatırlıyor.	Bugünkü bakım ve atık su bedellerinin vatandaşın faturasını ağırlaştırdığı ileri sürülüyor.	Dönemlere ait resmi tarifeler, aynı tüketim miktarına göre örnek faturalar ve ücret kalemleri.
Proje yönetimi	Paylaşılan yatırım listesindeki projelerin önemli bölümünün önceki dönemlerde hazırlandığı belirtiliyor.	Bu projelerin bir kısmının sonraki dönemde sürdürüldüğü veya tamamlandığı iddia ediliyor.	Proje hazırlığı, finansman, ihale, yapım ve hizmete giriş tarihleri.
Yeni yatırımlar	Önceki döneme atfedilen çok sayıda altyapı projesi sıralanıyor.	Yeni proje üretilmediği yönünde eleştiri var; ancak burada proje bazında resmi bir karşı liste sunulmuyor.	İki dönemin yatırım programları ve tamamlanan yeni projelerin listesi.
Finansman ve borç	İLBANK ve uluslararası kredi/hibe kaynaklarının kullanıldığı ileri sürülüyor.	Devam eden yatırımlar ve geri ödeme yükümlülükleri hakkında ayrıntılı karşılaştırma paylaşılmıyor.	Proje bazında hibe, kredi, vade, geri ödeme ve borç stoku.
Araç ve iş makinesi filosu	Yaklaşık 150 araç ve iş makinesinden söz ediliyor;	Filonun ne kadarının hangi dönemde edinildiğine ilişkin kıyas sunulmuyor.	Envanter, alım yılı, maliyet, finansman ve mevcut durum.

Adanalının “Sözlü dönemini mumla arıyoruz” demesi, yalnızca siyasi tercih değil; su fiyatı, hizmet kalitesi ve proje yönetimiyle ilgili bir memnuniyet ya da memnuniyetsizlik ifadesi olarak ele alınmalı. Vatandaşın beklentisi fanatik partizanlık değil: Hangi yönetim daha hesaplı su sağladı, hangi yönetim projeleri hazırladı, hangisi tamamladı, borç ne kadar büyüdü ve alınan bedeller hangi hizmete dönüştü?

Bu soruların cevabı, siyasi taraftarlıkla değil, aynı ölçütlerle hazırlanmış verilerle verilebilir. Sözlü döneminin ucuz su ve akıllı proje yönetimiyle anılması da, Karalar dönemine yöneltilen eleştiriler de resmi tarife ve yatırım kayıtlarıyla sınanmalı.

Emekli ve dar gelirli için su faturası artık geçim meselesi

Su, temel ihtiyaç. Fatura yükseldiğinde bunun etkisi en çok sabit gelirli emeklide ve dar gelirli ailede hissediliyor. Bazı yurttaşların su faturasını elektrik faturasıyla kıyaslayacak ölçüde ağır bulması, “Hani su ucuz olacaktı?” sorusunu daha da görünür kılıyor.

ASKİ ve Büyükşehir Belediyesi’nin yayımlayacağı açık, anlaşılır bir tarife ve yatırım tablosu tartışmayı aydınlatabilir. Adanalı; bakım bedelinin dayanağını, atıksu hesabını, projelerin finansmanını ve geri ödeme planını görmek istiyor. Faturadaki her kalemin hesabı açıklanmalı; her yatırımın hangi dönemde hangi aşamaya geldiği belgelenmeli.

Adanalı hizmeti görmeli, hesabı sormalı, dönemleri aynı ölçüyle kıyaslamalı. Su kentinde yaşayan yurttaşın su faturası elektrik faturasıyla yarışıyorsa, sorulacak soru hala aynı: Hani Hüseyin Sözlü gidince su ucuz olacaktı?